Kariyer rehberi
İş Yerinde Mobbing Türleri: Farkında Olmanız Gerekenler
6 Kasım 2025
💼 İş Yerinde Mobbing Türleri ve Kapsamı
1. Dikey Mobbing (Yukarıdan Aşağıya)
En yaygın mobbing türüdür. Yönetici veya üst konumdaki kişi, gücünü geliştirmek için değil, susturmak için kullanır.
Davranış örnekleri:
Sürekli eleştiri, küçümseme, performans üzerinden baskı
Anlamsız hedefler koyma veya yetki kısıtlama
Çalışan üzerinde korku ve kontrol atmosferi yaratma
Psikolojik etkisi:
Çalışan “İşimi kaybeder miyim?” kaygısıyla sürekli stres altında kalır, kendine güvenini yitirir.
2. Tersine Mobbing (Aşağıdan Yukarıya)
Bazı durumlarda astlar, özellikle yeni veya deneyimsiz yöneticiyi yıpratmak amacıyla mobbing uygular.
Davranış örnekleri:
Bilgi saklama, pasif direnç, toplantılarda görmezden gelme
Yöneticiyi küçük düşürme veya talimatları kasıtlı olarak yerine getirmeme
Psikolojik etkisi:
Yönetici kendini yalnız, dışlanmış ve güvensiz hisseder. Bu durum zamanla “biz – o” kutuplaşmasına dönüşür.
3. Yatay Mobbing (Eş Düzey)
Aynı hiyerarşi seviyesindeki çalışanlar arasında görülür. Genellikle rekabet, kıskançlık veya gruplaşma sonucu ortaya çıkar.
Davranış örnekleri:
Başkalarının başarısını sahiplenme (“onun işi benim sayemde bitti”)
Sosyal dışlama, ekip içi dedikodu, imaj zedeleme
Psikolojik etkisi:
Aidiyet duygusu zayıflar; kişi ofiste olsa bile “ekibin bir parçası değilmiş” gibi hisseder.
4. Kurumsallaşmış Mobbing (Politika veya Kültür Kaynaklı)
Bu türde mobbing bir birey tarafından değil, işleyişin kendisi tarafından üretilir.
Davranış örnekleri:
“Her an ulaşılabilir olma” kültürü
Sürekli kriz modu, performansı yalnızca rakamlarla ölçme
Şikâyet kanallarının yetersiz veya göstermelik olması
Psikolojik etkisi:
Çalışanlar “Burada herkes böyle” düşüncesine kapılır. Bu da kurumsal öğrenilmiş çaresizlik yaratır.
5. Mikro Mobbing (Damla Damla Etki)
Küçük gibi görünen ama sürekli tekrarlanan davranışlarla yıpratma biçimidir.
Davranış örnekleri:
E-postalarda ismin sürekli yanlış yazılması
Toplantılardan son anda çıkarılma veya başarıların görmezden gelinmesi
Psikolojik etkisi:
Özdeğer erozyonu oluşur; kişi “Acaba abartıyor muyum?” diyerek kendinden şüphe etmeye başlar.
6. Dijital veya Uzaktan Mobbing (Ekran Arkası)
Hibrit veya uzaktan çalışma düzeninde ortaya çıkan görünmez baskı ve dışlama biçimidir.
Davranış örnekleri:
Mesai saatleri dışında ısrarlı mesajlar
Online toplantılarda söz kesme veya hiç söz vermeme
Ekran paylaşımında ima yoluyla utandırma
Psikolojik etkisi:
Ev ve iş arasındaki sınırlar silinir; kişi kendini güvensiz ve sürekli gözetim altında hisseder.
📊 Kimler Mobbing Uyguluyor?
2014 tarihli bir araştırmaya göre:
%56 oranında yöneticiler (bosses),
%33 oranında iş arkadaşları (coworkers),
%11 oranında ise astların yöneticilere uyguladığı tersine mobbing (bottom-up) vakaları görülmektedir.
🧭 Mobbing Tek Biçimde Görünmez
Mobbing her zaman açık bir saldırı şeklinde olmaz.
Bazen sessizlikte, bazen dışlamada, bazen de “sürekli baskı” atmosferinde gizlenir.
Bu türleri tanımak, hem bireylerin hem de kurumların erken fark etmesini, önlem almasını ve sağlıklı bir çalışma kültürü kurmasını sağlar.